Fuente Magna to jedno z najbardziej niezwykłych i kontrowersyjnych odkryć archeologicznych, jakie pojawiły się w Ameryce Południowej. Fuente Magna, czasami znana jako „Kamień z Rosetty obu Ameryk”, to masywna kamienna misa, o której mówi się, że była używana do celów ceremonialnych lub rytualnych, takich jak oczyszczanie, chrzty lub libacje.
Została odkryta przypadkowo w Boliwii w 1960 roku przez chłopa pracującego na Chua Hacienda, prywatnej posiadłości rodziny Manjon, położonej około 50 mil od La Paz (niedaleko jeziora Titicaca).
Fuenta Magna została odkryta na obszarze, który nie był wcześniej wykopywany ani badany pod kątem artefaktów, ale datowanie termoluminescencyjne udowodnił, że ma starożytne pochodzenie.
Misa jest w kolorze ziemisto-brązowym i delikatnie wytrawiona różnymi figurami i wzorami zoomorficznymi lub antropomorficznymi. Wnętrze obiektu ozdobione jest rzeźbieniami, które wydają się być starym protosumeryjskim pismem klinowym, jednak nie jest jasne, czyje język reprezentuje.
Inskrypcje na innych elementach misy są napisane w starożytnym języku quellca, który według wielu ekspertów pochodzi z cywilizacji andyjskiej Pukara, prekursora słynnego imperium Tiwanaku.
Max Portugal Zamora, boliwijski archeolog, dowiedział się o istnieniu misy od swojego przyjaciela pastora Manjona w 1960 roku. Zamora starał się rozszyfrować enigmatyczne napisy na misie po wykonaniu minimalnych prac konserwatorskich, studiując wiele literatury i wskazówek dotyczących starego andyjskiego pisma.
Niestety, jego wysiłki były w większości daremne, a misa została przeniesiona do ratusza w La Paz jeszcze w tym samym roku w zamian za przyznanie ziemi rodzinie Manjonów.
Fuente Magna został następnie umieszczony w miejskim „Museo de Metales Preciosos” (Muzeum Metali Szlachetnych) przez około 40 lat, zanim nowe zainteresowanie tym obiektem przywróciło go na czoło badań archeologicznych.
Boliwijscy archeolodzy Freddy Arce i Bernardo Biados postanowili odwiedzić miejsce odkrycia Fuente Magna w 2000 roku, podróżując do Chua, aby przeprowadzić wywiady z miejscowymi mieszkańcami i poszukać wskazówek dotyczących pochodzenia dziwnej misy.
Początkowo informacje były trudne do zdobycia, wysyłając dwóch badaczy w niezliczone ślepe uliczki; Wyglądało na to, że nikt nie wiedział nic o Fuente Magna ani o rodzinie Manjonów. Niedługo później ich szczęście odmieniło się, gdy spotkali 98-letniego miejscowego rolnika o imieniu Maximiliano.
Maximiliano rozpoznał Fuente Magna z fotografii i określił ją jako „El plato del chanco” (Hiszpański dla „talerz wieprzowy” albo “danie wieprzowe”). Jak się okazało, Maximiliano wykorzystał Fuente Magna, jedno z najważniejszych odkryć archeologicznych XX wieku, jako pojemnik do karmienia świń!
Maximiliano powiedział Arce i Biadosowi, że nie uważa miski za niezbędną, dopóki nie przybył facet i nie zabrał jej (być może po zapłaceniu pewnej ilości pieniędzy), a następnie przekazał ją lokalnym urzędnikom miejskim La Paz.
Arce i Biados sfotografowali i dokładnie zbadali przedmiot, stwierdzając, że najprawdopodobniej był używany w czasach starożytnych do wykonywania rytuałów lub ceremonii. Następnie przekazali swoje odkrycia znanemu amerykańskiemu epigrafowi Clyde'owi Ahmedowi Wintersowi.
Winters, po dokładnym zbadaniu obrazów, zdecydował, że zagadkowe pisma odkryte w Fuente Magna zostały napisane w języku protosumeryjskim. Tłumaczenie Wintersa pism klinowych na środkowym panelu misy jest następujące:
„W przyszłości zbliż się do Nieskończonej Nii, osoby obdarzonej wielką ochroną. Boska (Nia) zaszczepi czystość, radość (lub spokój) i charakter. Ta korzystna wyrocznia jest dla osób, które chcą stworzyć silny charakter, szczęście (lub spokój) i czystość dla każdego, kto tego szuka”.
„W świątyni użyj tego talizmanu (misy Fuente Magna), aby odgadnąć lub wydobyć wiedzę, pokój i jedyne w swoim rodzaju rady”. Namaść tę cnotliwą świątynię; przywódca złoży przysięgę, że będzie podążał właściwą drogą w celu ustanowienia czystości i charakteru. Och [kapłanie lub przywódca kultu], poszukaj (lub udostępnij) wyróżniające światło dla każdego, kto pragnie wieść dobre życie”.
Nia (znana również jako Ni-ash lub Nammu) była sumeryjską boginią, która zrodziła niebo i ziemię, według starożytnych opowieści sumeryjskich. Żaba ukazana we wnętrzu misy — która służy jako centralna figura miski — jest powszechnie znana wśród naukowców jako symbol płodności i przedstawia sumeryjską boginię Nia.
Zewnętrzna część misy przedstawia dwie zoomorficzne postacie znalezione w starożytnej symbolice Tiwanaku — żabę i węża. Pojawia się zatem kwestia, w jaki sposób miska z protosumeryjskimi pismami znalazła się w pobliżu jeziora Titicaca, które znajduje się na wysokości 12,500 stóp nad poziomem morza i setki kilometrów od ojczyzny Sumerów?
Według badań Sumerowie byli ludem morskim, który popłynął rzeką Parana, aby dotrzeć do starej drogi Peabiru, z której mogli dostać się do regionu Andów około 3000 pne. Stamtąd mieszali się i handlowali z ludem Pukara, handlując takimi rzeczami jak miedź, złoto, tkaniny i ceramika.
Historie wielu starożytnych cywilizacji są wciąż nieznane, a dokładna metoda, za pomocą której te liczne kultury mogły łączyć się w związki małżeńskie, jest nadal źródłem wielkiej dyskusji.
Choć rzadkie, odkrycia takie jak Fuente Magna mogą znacznie poszerzyć naszą wiedzę o tym, jak poskładać wiele różnych, zawiłych części wczesnej historii ludzkości.
