Noc, w której Stanisław Pietrow uratował świat: Jak jeden człowiek zapobiegł wojnie nuklearnej w 1983 roku

26 września 1983 roku, trzy tygodnie po tym, jak radzieckie wojsko zestrzeliło samolot Korean Air Lines Flight 007, Pietrow pełnił dyżur w centrum dowodzenia systemu wczesnego ostrzegania przed atakiem nuklearnym Oko, gdy system poinformował o wystrzeleniu pocisku ze Stanów Zjednoczonych, a następnie czterech kolejnych.

W napiętą noc zimnej wojny, 26 września 1983 roku, ludzkość cudem uniknęła katastrofy, która mogła doprowadzić do zagłady nuklearnej. W radzieckim centrum wczesnego ostrzegania pod Moskwą, znanym jako Sierpuchow-15, podpułkownik Stanisław Pietrow był oficerem dyżurnym odpowiedzialnym za monitorowanie systemu satelitarnego Oko, zaprojektowanego do wykrywania międzykontynentalnych ataków rakiet balistycznych ze Stanów Zjednoczonych.

Noc, w której Stanisław Pietrow uratował świat: Jak jeden człowiek zapobiegł wojnie nuklearnej w 1983 roku 1
Stanisław Jewgrafowicz Pietrow (7 września 1939 – 19 maja 2017). Źródło zdjęcia: Britannica

Krótko po północy rozległ się alarm, sygnalizujący wystrzelenie pięciu amerykańskich pocisków nuklearnych w kierunku Związku Radzieckiego. Zgodnie z radzieckim protokołem wojskowym, Pietrow miał obowiązek natychmiastowego zgłoszenia ataku, co spowodowałoby odwetowy atak nuklearny – prawdopodobnie powodujący globalne zniszczenia.

Jednak w kolejnych chwilach Pietrow podjął nadzwyczajną decyzję. Zakwestionował alarm z dwóch istotnych powodów. Po pierwsze, system Oko był nowy i podatny na błędy. Po drugie, zgłoszona liczba pocisków była niezwykle niska – zaledwie pięć – podczas gdy prawdziwy atak USA prawdopodobnie wymagałby setek lub tysięcy pocisków, które miałyby przełamać sowiecką obronę. Ufając swojej intuicji, a nie maszynie, Pietrow postanowił nie informować przełożonych o nadchodzącym ataku i zamiast tego zakwalifikował ostrzeżenie jako fałszywy alarm.

Kilka minut później, obawiany atak nuklearny nie nastąpił. Później ujawniono, że system satelitarny uległ awarii, myląc odbicia światła słonecznego od chmur na dużych wysokościach z odpaleniami rakiet.

Spokojna i odważna decyzja Pietrowa, by zaufać ludzkiej ocenie, a nie automatyzacji, zapobiegła odwetowemu atakowi, który mógł wywołać III wojnę światową. Mimo uratowania milionów istnień ludzkich i zmiany biegu historii, Pietrowa nie uhonorowano wówczas. Jego działania przez lata były utrzymywane w tajemnicy, a zamiast pochwał za swoją decyzję, otrzymał nawet naganę za naruszenia procedur.

Stanislav Yevgrafovich Petrov (ros. Станислав Евграфович Петро́в; 7 września 1939-19 maja 2017
Stanislav Petrov w 2016 roku. Źródło zdjęcia: Wikimedia Commons

Zapytany później o swój wybór, Pietrow odpowiedział po prostu: „Ponieważ nie chciałem być tym, który wywołał III wojnę światową”. Jego historia stanowi głębokie przypomnienie kruchej nici, na której kiedyś opierało się globalne bezpieczeństwo, oraz kluczowej roli, jaką odegrała ludzkość w zapobieżeniu katastrofie. Najbardziej niedoceniany bohater zimnej wojny uratował świat przed najciemniejszą godziną.