W dystrykcie Iznik w prowincji Bursa w północno-zachodniej Turcji skutki suszy spowodowały podwodne pozostałości 1,500-letniej bazyliki ku czci św. Neofita, która wynurzyła się z jeziora.
Korzystając ze zdjęć lotniczych, zespół wykopaliskowy kierowany przez profesora Mustafę Sahina z Uniwersytetu Uludağ w Bursie był w stanie odkryć bazylikę, która prawdopodobnie pochodzi z V wieku. Historyczne pozostałości bazyliki znajdują się 20 metrów od linii brzegowej i dwa metry poniżej zwykłego poziomu jeziora Iznik.
Eksperci uważają, że bazylika została zatopiona podczas trzęsienia ziemi w 740 r. n.e. Iznik był znaczącym ośrodkiem duchowym zarówno w czasach rzymskich, jak i bizantyjskich. Zdaniem niektórych archeologów bazylika jest ilustracją architektury wczesnochrześcijańskiej źródła.
Bizantyjski kościół zatopiony w jeziorze İznik został po raz pierwszy zgłoszony w styczniu 2014 roku. Później, w 2015 roku, dr Mustafa Sahin podjął podwodne wykopaliska w celu przeprowadzenia dalszych badań zatopionego kościoła. Od tego czasu trwają starania o zaprezentowanie ruin jako podwodnego muzeum, a wykopaliska wciąż trwają.
W ramach inwentaryzacji historycznych i kulturowych artefaktów regionu (przeprowadzonej z powietrza) tajemnice budowli zaczęły wychodzić na jaw.
Początkowo ludzie myśleli, że kościół został poświęcony św. Piotrowi. Ale ostatnio udowodniono, że gmach został wzniesiony dla upamiętnienia św. Neofita, który miał zaledwie 16 lat, kiedy został zabity przez rzymskich żołnierzy w 304 rne na brzegu jeziora İznik.
Podczas wykopalisk archeolodzy byli w stanie odkryć mnóstwo artefaktów, z których jednym była pieczęć niektórych szkockich rycerzy, którzy prawdopodobnie byli pierwszymi zagranicznymi gośćmi bazyliki przed jej zniknięciem pod jeziorem Iznik.
Ponadto dr Mustafa Sahin i jego zespół archeologiczny odkryli, że bazylika została w rzeczywistości zbudowana na szczycie istniejącej konstrukcji, co było wówczas normalne. Co więcej, nie odkryto żadnych śladów mozaiki ani kamiennej podłogi, co skłoniło naukowców do przypuszczenia, że poprzednia konstrukcja miała glinianą lub drewnianą podłogę. Na miejscu odkryto kilka pochówków, z których niektóre zawierały szkielety kilku małych dzieci i osoby dorosłej w średnim wieku.
Kościół pod wezwaniem męczennika św. Neofita został zbudowany w miejscu pochówku św. Neofita, ponieważ zgodnie z tradycją budowano kościoły nad grobami męczenników, a wierni chcieli, aby ich własne groby kiedyś znajdowały się w pobliżu grobów świętych.
Z drugiej strony dr Sahin uważa, że podstawą bazyliki mogła być pogańska świątynia poświęcona starożytnemu greckiemu bogu Apollinowi.
