Voor degenen die het zich afvragen: de bibliotheek van Alexandrië was een enorme bibliotheek in Egypte die meer dan 1,300 jaar geleden werd verwoest. De bibliotheek bestond uit duizenden boekrollen en boeken over wiskunde, techniek, fysiologie, aardrijkskunde, blauwdrukken, geneeskunde, toneelstukken en belangrijke geschriften.
In feite maakte de Bibliotheek van Alexandrië deel uit van het Museum en een wetenschappelijk onderzoekscentrum dat zich toelegde op kennis. Het werd gebouwd tijdens het bewind van Ptolemaeus II Philadelphus tussen 284 en 246 voor Christus.
Ptolemeïsche heersers van Egypte bevorderden de vooruitgang en het verzamelen van kennis. Ze gaven studiebeurzen aan wetenschappers, filosofen en dichters om in Alexandrië te komen wonen. In ruil daarvoor kregen de heersers advies over hoe ze hun uitgestrekte land moesten regeren.
In Alexandrië was de honger naar boeken zo groot dat er geschreven werd dat aankomende schepen het bevel kregen hun boeken in te leveren, die door schriftgeleerden werden meegenomen en gekopieerd. De eigenaren ontvingen de kopie en de originelen werden bewaard en in de bibliotheek van Alexandrië geplaatst.
Denkers uit het hele Middellandse Zeegebied kwamen vroeger naar Alexandrië om te studeren. Het grootste deel van het belangrijkste werk van oude beschavingen tot dat moment is verloren gegaan. Als de bibliotheek tot op de dag van vandaag nog zou bestaan, zou de samenleving wellicht geavanceerder zijn geweest en zouden we zeker meer weten over de antieke wereld.
Maar wanneer en hoe werd deze grote bibliotheek eigenlijk vernietigd?
De vernietiging van de bibliotheek van Alexandrië, ook bekend als Mouseion, is geen eenduidige gebeurtenis met één enkele oorzaak. Het lijkt meer op een daling in de loop van de tijd als gevolg van verschillende factoren. Hier is een overzicht van de belangrijkste theorieën:
- Julius Caesars burgeroorlog (48 v.Chr.): Sommige verslagen vermelden dat de troepen van Julius Caesar per ongeluk de haven in brand staken tijdens een veldslag, die zich zogenaamd naar de bibliotheek verspreidde. Er zijn echter aanwijzingen dat de bibliotheek (of in ieder geval delen ervan) overleefde of kort daarna werd herbouwd.
- Geleidelijke achteruitgang (Romeinse periode): Gebrek aan financiering en steun tijdens de Romeinse periode heeft waarschijnlijk geleid tot het verval van de bibliotheek.
- Arabische verovering (640 n.Chr.): Een beroemd verhaal geeft de Arabische verovering van Alexandrië de schuld van de vernietiging van de bibliotheek. De meeste geleerden geloven nu echter dat de bibliotheek op dat moment al in puin lag.
Hoewel over de exacte details wordt gedebatteerd, kunnen we met zekerheid zeggen dat de achteruitgang van de bibliotheek door de eeuwen heen heeft plaatsgevonden en niet door één enkele gebeurtenis.
Wat hebben we echt gemist toen de bibliotheek van Alexandrië werd vernietigd?
De vernietiging van de Bibliotheek van Alexandrië wordt als een catastrofale gebeurtenis beschouwd, niet alleen vanwege het verlies van grote hoeveelheden informatie, maar ook vanwege het potentiële verlies van baanbrekende ideeën en uitvindingen die onze wereld van vandaag hadden kunnen vormen.
De bibliotheek huisvestte naar schatting 40,000 tot 500,000 teksten van verschillende herkomst en uiteenlopende onderwerpen. De enorme hoeveelheid informatie die het bevatte, maakt het tot een schatkamer voor moderne historici en onderzoekers. Wat de vernietiging ervan echter werkelijk tragisch maakt, is het potentiële verlies van ideeën en uitvindingen die een grote impact hadden kunnen hebben op onze wereld van vandaag.
Eén van die verliezen is dat van de geschreven werken van Ctesibius. Ctesibius, een gerenommeerd uitvinder en wiskundige, stond bekend als de ‘vader van de pneumatiek’ vanwege zijn studie en fascinatie voor perslucht. Een opmerkelijke uitvinding was een klok die op vooraf ingestelde tijden mechanismen kon activeren, zoals een standbeeld dat uit zichzelf kon opstaan en plengoffers kon uitgieten tijdens weelderige parades georganiseerd door Ptolemaeus II. Helaas is tot op de dag van vandaag geen van zijn geschreven werken bewaard gebleven.
Een ander aanzienlijk verlies was de Pinakes, een monumentale bibliografische catalogus die niet alleen boeken opsomde, maar ook biografische informatie over auteurs en evaluaties van authenticiteit verschafte. Deze catalogus zou uiterst nuttig zijn geweest voor bibliothecarissen bij het beheren van zo'n enorme verzameling teksten. Helaas is deze tekst, samen met vele andere uit de bibliotheek, tijdens de vernietiging verloren gegaan.
Eratosthenes, hoofdbibliothecaris in Alexandrië tijdens zijn hoogtepunt, maakte een van de grootste wetenschappelijke prestaties uit de oudheid. Hij concludeerde dat de aarde rond was en berekende de omtrek ervan, een prestatie die de komende eeuwen niet zou worden herhaald. Door de afstand tussen Alexandrië en Syene te meten en vast te stellen dat ze zich op dezelfde meridiaan bevonden, concludeerde Eratosthenes dat de omtrek van de aarde tussen 39,060 en 40,320 kilometer lag. Om dit in perspectief te plaatsen: moderne schattingen plaatsen de omtrek van de aarde op 40,075 kilometer. Deze indrukwekkende berekening van Eretosthenes werd in latere eeuwen door vooraanstaande wetenschappers genoemd, maar zijn geschreven werken gingen ook verloren tijdens de vernietiging van de bibliotheek.
De omvang van de kennis en vooruitgang in de wiskunde tijdens de oudheid wordt verder benadrukt door recente ontdekkingen. Men geloofde dat combinatoriek, een vakgebied in de wiskunde dat zich bezighoudt met rangschikkingen en combinaties van objecten, relatief modern was. In zijn dialogen verwijst Plutarchus echter naar een gesprek waarin Chrysippus beweert dat het aantal verwevenheden van tien eenvoudige uitspraken meer dan een miljoen bedraagt. Een andere wiskundige, Hippasus, spreekt dit tegen en laat zien dat er feitelijk 103,049 verwevenheden zijn. In 1994 werd ontdekt dat dit getal overeenkomt met het 10e Schrödergetal, dat het aantal manieren aangeeft waarop een reeks van tien symbolen tussen haakjes kan worden geplaatst. Deze ontdekking laat zien dat er in de oudheid aan wiskundige problemen van grote complexiteit werd gewerkt.
Hoewel dit slechts een paar voorbeelden zijn van wat we mogelijk hebben verloren met de vernietiging van de bibliotheek van Alexandrië, wordt aangenomen dat er talloze andere baanbrekende ideeën en uitvindingen zijn geweest die nooit zijn gedeeld of vastgelegd. De bibliotheek was een knooppunt voor intellectuele uitwisseling en samenwerking, en het is onmogelijk in te schatten welke verdere vooruitgang er had kunnen worden bereikt als de bibliotheek niet was vernietigd.
Het verlies van de Bibliotheek van Alexandrië was niet alleen een verlies aan informatie, maar een verwoestende klap voor de vooruitgang van de menselijke kennis. De vernietiging van deze grote bibliotheek herinnert ons aan de kwetsbaarheid van ons verleden en het belang van het behoud van onze geschiedenis en kennis voor toekomstige generaties. Het is een tragisch verlies dat ons vandaag de dag nog steeds treft, omdat we ons alleen maar kunnen voorstellen welke ongelooflijke vooruitgang we hadden kunnen bereiken als de bibliotheek niet was afgebrand.
