In 2016 begon een toegewijd internationaal team van zeilers en wetenschappers aan een missie om de Zwarte Zee te onderzoeken (Maritiem archeologisch project van de Zwarte Zee) voor bewijs van de prehistorische menselijke reactie op de stijgende zeespiegel. Wat ze tegenkwamen overtrof alle verwachtingen. Met behulp van sonar en op afstand bediende voertuigen stuitten onderzoekers op 41 opmerkelijk goed bewaarde scheepswrakken, die een periode van meer dan een millennium bestrijken.
De unieke waterchemie van de Zwarte Zee speelde een cruciale rol bij het behoud van deze oude schepen. In tegenstelling tot veel andere watermassa's heeft de Zwarte Zee een buitengewoon hoge zwavelwaterstofconcentratie (anoxisch) en een laag zuurstofgehalte op bepaalde diepten, waardoor een vrijwel zuurstofvrije ‘dode zone’ ontstaat. Dit gebrek aan zuurstof vertraagt het verval van hout en touw drastisch, waardoor deze schepen opmerkelijk intact kunnen blijven, zelfs na honderden jaren onder de golven.
Bij nader onderzoek werd het duidelijk dat sommige hiervan scheepswrakken waren niet alleen goed bewaard gebleven, maar behielden ook ingewikkelde details van hun oorspronkelijke constructie. Beitel- en gereedschapssporen op individuele planken, evenals intacte tuigagematerialen, rollen touw, kassa's, roeren en uit hout gesneden decoratieve elementen, bieden een kijkje in het vakmanschap van zeevarenden uit vervlogen eeuwen.
Een van de meest opmerkelijke aspecten van deze ontdekking is het brede scala aan tijdsperioden en beschavingen die door de scheepswrakken worden vertegenwoordigd. Deze schepen dateren uit de 9e tot de 19e eeuw en omvatten Byzantijnse, Ottomaanse en middeleeuwse Italiaanse schepen. Bovendien bood de lading die door deze koopvaardijschepen werd vervoerd waardevolle inzichten in de uitgebreide handelsnetwerken van die tijd, met goederen variërend van edele metalen tot specerijen.
Wat deze bevindingen nog intrigerender maakt, is de verklaring achter de ondergang van de scheepswrakken. Er wordt aangenomen dat hevige stormen de boosdoeners waren die verantwoordelijk waren voor het tot zinken brengen van deze schepen, in plaats van gevechten of ontmoetingen met boekaniers. Het woeste weer en de onvoorspelbare aard van de stormen in de Zwarte Zee bleken een geduchte tegenstander voor deze oude zeelieden.
Dit baanbrekende onderzoek werd uitgevoerd door een team van Britse, Amerikaanse en Bulgaarse wetenschappers, die gebruik maakten van de allernieuwste onderwaterkarteringstechnologieën. Er werden twee op afstand bediende voertuigen ingezet om foto's, video's en lasermetingen met hoge resolutie van de scheepswrakken vast te leggen. Deze nauwgezette visuele en ruimtelijke gegevens werden vervolgens omgezet in driedimensionale modellen, waardoor zowel onderzoekers als liefhebbers een meeslepende ervaring van deze oude relikwieën kregen.
Naast de waardevolle inzichten die de scheepswrakken zelf hebben opgeleverd, verzamelde het team ook kernmonsters van de zeebodem van de Zwarte Zee. Deze monsters zouden een rigoureuze analyse ondergaan, waardoor onderzoekers konden ontdekken hoe prehistorische volkeren navigeerden en zich aanpasten aan de steeds veranderende omgevingsomstandigheden.
Interessant is dat de ontdekkingen van de “dode zone” in de Zwarte Zee daar niet bij bleven. In 2018 ontdekten de onderzoekers 's werelds oudste intacte scheepswrak in dit geïsoleerde Zwarte Zeegebied. Het schip, vermoedelijk ongeveer 2,400 jaar oud, zou een Grieks handelsschip zijn dat lijkt op het schip waarin de legendarische Odysseus voer.
Het schip stamt naar schatting uit de klassieke periode, daterend uit ongeveer 400 voor Christus. Het is een houten schip van ongeveer 75 meter lang en opmerkelijk goed bewaard gebleven, met zijn mast, roer en roeibanken nog steeds intact. De onderzoekers vonden ook talloze oude potten, kruiken en amforen, wat duidde op een lading verschillende goederen.
Onderzoekers geloven dat het schip een gemengde Grieks-Fenicische bemanning had en waarschijnlijk betrokken was bij handelsroutes in de antieke wereld. Mogelijk is het van de Zwarte Zee naar bestemmingen in de Middellandse Zee gevaren, met goederen als wijn en olijfolie aan boord.
De bevindingen in de ‘dode zone’ van de Zwarte Zee hebben niet alleen tot de verbeelding van wetenschappers gegrepen, maar hebben ook de belangstelling voor maritieme archeologie en de mysteries van het verleden nieuw leven ingeblazen. Deze opmerkelijk goed bewaarde scheepswrakken bieden een zeldzame kans om de zeevarende geschiedenis van de regio samen te vatten, omdat deze een toegangspoort is tot de levens en het levensonderhoud van degenen die zich ooit op deze verraderlijke wateren waagden.
Terwijl we dieper graven in de geheimen van de diepten van de Zwarte Zee, ontdekken we niet alleen fragmenten van schepen die door de tijd verloren zijn gegaan, maar komen we ook in contact met de strijd, triomfen en culturele uitwisselingen van lang vervlogen beschavingen. Met elk scheepswrak wordt een hoofdstuk uit de geschiedenis onthuld, dat ons herinnert aan de onderlinge verbondenheid van de menselijke ervaring en de kostbare overblijfselen die onder de golven liggen.
