Als we denken aan oude beschavingen en hun prestaties, associëren we ze vaak met grote architectonische wonderen of geavanceerde bestuurssystemen. Een recente ontdekking heeft echter onthuld dat onze voorouders in de Neolithische periode ook zeer geavanceerd waren op het gebied van maritieme technologie. Deze verrassende vondst werpt nieuw licht op de capaciteiten en kennis van samenlevingen uit het stenen tijdperk, evenals op hun vermogen om de uitgestrekte Middellandse Zee te doorkruisen.
De Middellandse Zee wordt lange tijd beschouwd als een knooppunt van beschaving, en langs de kusten ontstaan veel belangrijke culturen. Maar hoe zit het met de mensen die er waren vóór deze grote samenlevingen? De studie van de oude zeevaart is altijd een uitdaging geweest, omdat de organische materialen die bij de constructie van boten worden gebruikt de tand des tijds meestal niet overleven. Een team archeologen van de Spaanse Nationale Onderzoeksraad in Barcelona maakte echter een ongelooflijke doorbraak toen ze vijf kano's opgraven in een neolithisch dorp aan de oever van het meer genaamd La Marmotta, gelegen in de buurt van Rome.
Op het eerste gezicht leken de kano's typische neolithische waterscooters: uitgeholde boomstammen die werden gebruikt voor het vissen of voor korte afstanden. Maar bij nadere inspectie werd het duidelijk dat deze boten veel geavanceerder waren dan eerder werd gedacht. De kano's waren gemaakt van vier verschillende houtsoorten en beschikten over geavanceerde technieken zoals dwarsversterkingen en T-vormige houten voorwerpen met gaten die gebruikt hadden kunnen worden om touwen en zeilen vast te maken. Dit niveau van vakmanschap en ontwerp suggereert dat de bouwers een diep inzicht hadden in de eigenschappen van hout en uitgebreide kennis van het maken van stevige schepen.
Eén specifieke kano viel op omdat deze werd geassocieerd met drie T-vormige houten voorwerpen met meerdere gaten. Deze ontdekking levert krachtig bewijs dat deze neolithische boten niet alleen eenvoudige vissersvaartuigen waren, maar ook capabele zeeschepen. Het team vond op de locatie ook stenen werktuigen die verbonden waren met nabijgelegen eilanden, wat erop wijst dat deze boten werden gebruikt voor handel en mogelijk zelfs voor migratie.
De bevindingen van het onderzoek, gepubliceerd in het tijdschrift PLOS EEN (2024), zijn baanbrekend omdat ze het traditionele geloof in twijfel trekken dat de zeevaarttechnologie zich pas veel later in de geschiedenis ontwikkelde. De kano's en andere nautische artefacten die in La Marmotta zijn gevonden, suggereren dat de neolithische mensen al bekwame zeevaarders waren, met kennis en technieken die vergelijkbaar waren met die van veel recentere beschavingen.
Maar hoe kwamen deze samenlevingen uit het stenen tijdperk tot zulke geavanceerde technologie? De onderzoekers veronderstellen dat dit het resultaat was van collectieve arbeid, onder toezicht van een bekwame vakman die een grondig inzicht had in het hele proces van het bouwen van boten – van het selecteren van de ideale boom tot het te water laten van de kano in het meer of de zee. Dit niveau van organisatie en samenwerking binnen de gemeenschap spreekt ook tot de complexe sociale en technische structuur van deze neolithische samenlevingen.
De betekenis van deze ontdekking gaat verder dan alleen het bewijzen van de capaciteiten van onze oude voorouders. Het werpt ook nieuw licht op hun expansie en succes bij het bezetten van het hele Middellandse Zeegebied, van Cyprus tot de Atlantische kust van het Iberisch schiereiland. De auteurs van het onderzoek stellen dat “deze technologie een essentieel onderdeel van hun succes was” en een cruciale rol speelde in hun vermogen om over grote afstanden te reizen en handel te drijven.
De geavanceerde maritieme technologie van deze neolithische volkeren heeft nu een nieuw hoofdstuk geopend in ons begrip van oude beschavingen. Het is een bewijs van hun intelligentie en vindingrijkheid, evenals hun vermogen om zich aan te passen en te gedijen in hun omgeving. De kano's van La Marmotta herinneren ons eraan dat onze voorouders niet alleen primitieve wezens waren, maar vernieuwers die de weg vrijmaakten voor toekomstige ontwikkelingen in de zeevaart.
